نسل میمساز: وقتی مسخرهبازی زبان رسمی موسیقی میشود
نسلی که با پارودیهای یوتیوبی و شوخیهای اینترنتی بزرگ شده، حالا همان زبان را به چارتهای رسمی رسانده؛ این جستار میپرسد این شوخیها دقیقاً چه کسی را داخل یک جامعهی نسلی نگه میدارند و چه کسی را از آن بیرون میگذارند.
در ژوئن، آهنگ «KRUSTY KREW ANTHEM» از آدوین گری (Audwin Gray)، رپر ۲۴سالهای که با نام هنری آدوین (Oddwin) میخواند، به رتبهی اول چارت وایرال اسپاتیفای رسید. در این آهنگ او صدای آقای خرچنگ (Mr. Krabs)، شخصیت کارتون باب اسفنجی (SpongeBob)، را تقلید میکند. آنقدر شنونده باور کرده بود این صدا را هوش مصنوعی ساخته که آدوین ناچار شد در صفحهی ساندکلاودش توضیح بدهد: این آهنگ را خودش، با صدای خودش، ساخته است.
اینکه یک تقلید صدای کارتونی در آهنگ بتواند در صدر چارتی رسمی قرار بگیرد، یک خوشاقبالی تصادفی نیست. سالهاست رپ و موسیقی زیرزمینی اینترنتی، شوخی و موسیقی را آنقدر در هم تنیدهاند که دیگر نمیشود گفت کدام جدی است و کدام مسخرهبازی. سوال جامعهشناختی اینجا این است: این شوخیها چه کسی را داخل یک هویت نسلی نگه میدارند، و چه کسی را از آن بیرون میگذارند؟
ریشه در پارودیهای مونتاژی
یکی از نمونههای روشن این زبان، آگوسفورتنایت ۲۰۰۸ (AgusFortnite2008) است؛ موزیسین ۱۶سالهای از آرژانتین که رپ پلاگ (plugg rap) میسازد. او خودش گفته الهامش برای ساختن موسیقی، پارودیهای مونتاژی بوده — فرمتی از ویدیوهای یوتیوبی که با تدوین کارتونها و بازیهای ویدیویی، فلشهای سریع و میم میسازند. او در جایی گفته: «یک مرد ۳۰ساله یکی از آهنگهای من را گوش میدهد و خودکشی میکند. آنها اعوجاج صدا و ارجاعها را نمیفهمند. این یک جذابیت نسلی است.»
این جمله را نباید فقط شوخی خواند. او دارد مرز میکشد: کسی که با پارودیهای مونتاژی و زبان اینترنتی همین نسل بزرگ نشده، از فهمیدن این موسیقی عاجز است. شوخی، اینجا، سرمایهی فرهنگی یک نسل است — رمزی که فقط اعضای همان گروه سنی آن را میخوانند و بقیه از آن بیخبرند.
آدوین گری هم از همین جنس حرف میزند. او میگوید ایدهی صدای آقای خرچنگ ساعت ۵ صبح، وقتی که صرفا مشغول بازی با صدا و بداههپردازی بود، به ذهنش خطور کرد. به گفتهی خودش: «هیچوقت نمیدانی؛ بعضی از بهترین ایدهها از دل تفریح بیرون میآیند.» برای او هم، مثل آگوسفورتنایت، ساختن موسیقی و بازی با مرجعهای کودکی یک نسل، یک چیز است، نه دو چیز جدا از هم.
از زیرزمین تا بیلبورد
این زبان دیگر محدود به رپرهای ناشناخته نیست. کندریک لامار (Kendrick Lamar) در همکاری سال ۲۰۲۲ خود با بیبی کیم (Baby Keem) به نام «range brothers»، عبارت «top of the morning» را هفت بار تکرار کرد — همان نوع تکرار بیمعنا و میموار که در موسیقی زیرزمینی رایج است. آیس اسپایس (Ice Spice) هم در آهنگ «Bikini Bottom» روی نمونهبرداریشده از باب اسفنجی مونواک میرود.
وقتی چهرههایی در این سطح از پاپ و هیپهاپ همان ارجاعهای کارتونی و همان منطق میم را به کار میبرند، دیگر نمیشود این را فقط رفتار حاشیهای چند نوجوان دانست. حاشیه دارد وارد مرکز میشود؛ یا شاید دقیقتر این باشد که مرکز، برای دسترسی به مخاطب جوانتر، زبان حاشیه را وام گرفته.
ماشین تقویتکننده
بخشی از سرعت این انتقال را باید در رسانههای اجتماعی جستوجو کرد. هایپرپاپ دیلی (Hyperpop Daily)، صفحهای در اینستاگرام و توییتر که از اواخر ۲۰۲۰ فعال است، اخبار واقعی و شایعه دربارهی موزیسینهای زیرزمینی منتشر میکند. سازندهی این صفحه ۲۴ساله و ساکن سیاتل است؛ به گفتهی خودش سبک نوشتنش تا حدی از ملودرام نوجوانانهی داستانهای وبسایت واتپد (Wattpad) وام گرفته شده.
خود او هم منطق این فضا را صریح توضیح داده: وقتی بلید (Bladee)، یکی از خوانندههای موردعلاقهی همین حلقه، دچار خودآزاری شد، واکنش اولش این بود: «اینجا چه خبر است؟ اگر کسی این کار را از روی کنایه انجام داده بود، محتوای فوقالعادهای میشد.» این صفحه هم خبرهایی منتشر کرده که نشان میدهد مرز میان شوخی و واقعیت اینجا چقدر نازک است؛ از جمله اینکه رپر دیستروی لونلی (Destroy Lonely) از روی صحنهی یک کنسرت درونبازی در روبلاکس بیرون رفته. چنین صفحههایی خودشان بخشی از قدرتِ این موسیقیاند: آنها تعیین میکنند کدام اتفاق بهاندازهی کافی بامزه یا عجیب هست که وارد گفتوگوی روزمرهی طرفداران شود.
برخورد روی صحنه
همین منطق به اجراهای زنده هم رسیده. در یک ست ضبطشده در بویلر روم (Boiler Room)، گروه صد گکس (100 gecs) همکاری فیوچربیسیشان با اسکریلکس (Skrillex) را با موسیقی تم بازی ویدیویی Five Nights at Freddy's و سپس با آهنگ «Faneto» از چیف کیف (Chief Keef) ترکیب کردند. در ست دیگری، در رادیوی لات (The Lot Radio)، گروه فراست چیلدرن (Frost Children) آهنگ «What Does the Fox Say» (روباه چه میگوید) از ایلویس (Ylvis) را با موسیقی هاوس و براستپ درهم آمیختند.
اینجا دیگر صحبت از یک ژانر خاص نیست. الکترونیک، هاوس، فیوچربیس، رپ — همه در یک منطق مشترک جذب شدهاند: ترکیب چیزهایی که ظاهراً هیچ ربطی به هم ندارند، فقط چون همهی حاضران در آن لحظه مرجع مشترکی برای خندیدن به آن دارند.
این رفتار به صحنههای زیرزمینی و الکترونیک هم محدود نمانده. دامی و جیدی بک (DOMi & JD Beck) — دوتاییای که پیش از انتشار این گزارش آلبوم اولشان را بیرون داده بودند — در عنوان آهنگهایشان جوکهای مربوط به بیضه میگذارند و در کنسرتهای زنده صدای گوزیدن پخش میکنند. این دو نوازنده، با مهارتی که معمولاً به جاز حرفهای نسبت داده میشود، نشان میدهند مسخرهبازی دیگر فقط ابزار آماتورهای اینترنتی نیست؛ به قلب موسیقی تکنیکی و «جدی» هم راه پیدا کرده.
مرز شوخی کجاست؟
هرچه این زبان رایجتر میشود، فشار برای رفتن به مرزهای دورتر هم بیشتر میشود. آرایکسکی نفیو (RXK Nephew) آهنگی ساخته که آن را یک سفر رپیِ تئوریتوطئهای توصیف کردهاند، و در ترک دیگری خودِ بیتسازش را دیس میکند. سینت مرکیتور (Saint Mercator) آهنگی به نام «Da Biggest Bird» منتشر کرده که آن را ادای دینِ پلاگاندبی (pluggnB) به پرندهشناسی خواندهاند. لیل یاتی (Lil Yachty) آهنگی به نام «Poland» دارد. اسپیلی کیو (Spilly Cave) قطعهای ساخته برای صداگذاری روی صدای اسپریشدن آب یک بیده، بهعنوان ادای احترام به ترند «WipeTok». رپر تگزاسی تیسا کرین (TisaKorean) هم به آهنگهایی شناخته میشود که به گفتهی منابع سراسر حماقت و دلقکبازیاند.
در همین مسیر، رپر ۶۴۵ایآر (645AR) از اتلانتا، در اواخر دههی ۲۰۱۰، شروع کرد در موسیقیاش مثل پیکاچو جیغ بزند — رفتاری که اعتراض برانگیخت. لیل داركی (Lil Darkie) هم بخشی از مخاطبانش را با آهنگی به نام «HOLOCAUST» (هولوکاست) جمع کرد.
این آخرین نمونه را نمیشود کنار بقیه، به همان سادگی، شوخیِ بیخطر گذاشت. وقتی تابو به واحد پول توجه رسانهای تبدیل میشود، عبور از دردناکترین مرزهای تاریخی هم، برای عدهای، فقط یک گام دیگر در همان منطق میشود.
بازگردیم به جملهی آگوسفورتنایت: «آنها اعوجاج صدا و ارجاعها را نمیفهمند. این یک جذابیت نسلی است.» شاید نکتهی اصلی این موسیقی، کیفیت صدایش نباشد؛ نکته این باشد که چه کسی رمز آن را دارد و چه کسی ندارد. هر نسلی زبان مشترکی میسازد که نسل پیش از آن سر در نمیآورد؛ تفاوت اینبار این است که آن زبان، به یاری پلتفرمها و الگوریتمها، خیلی زود از یک حلقهی کوچک آنلاین به چارتهای رسمی میرسد.
و همینجا یک پرسش باز میماند: وقتی همین میمها هم، به نوبهی خودشان، کهنه و قابل پیشبینی شوند — و حتماً میشوند — نسل بعدی با چه رمز تازهای مرز خودش را میکشد؟