محکومیتی که داستان توپاک را تمام نمیکند
دادگاه دوآن «کفدی» دیویس را به چهل سال تا حبس ابد محکوم کرد؛ حکمی که به پرسش سیسالهی قتل توپاک شکور (Tupac Shakur) پاسخ میدهد، اما نه به پرسش بزرگتری که رسانهها هنوز دربارهی او میسازند.
در یکی از ساعتهای خلوت کافهای که در آن کار میکنم، گوشی را از جیب پیشبندم بیرون آوردم و تیتر خبر را دیدم: دادگاه، دوآن «کفدی» دیویس (Duane "Keffe D" Davis) را به چهل سال تا حبس ابد محکوم کرده است. از بلندگوی کافه، درست همان لحظه، «Keep Ya Head Up» (سرت را بالا نگه دار) پخش میشد؛ آهنگی از توپاک شکور. دقیقهای طول کشید تا مطمئن شوم خبر واقعی است، نه یکی از همان شایعههای قدیمی که هر چند سال یکبار دربارهی پروندهی توپاک دوباره سر برمیآورند.
دیویس، در ماه اوت، گناهکار شناخته شده بود؛ حالا دادگاه مسئولیت سازماندهی قتل توپاک در سال ۱۹۹۶ را رسماً پای او نوشته است.
به ادعای خود دیویس، همه چیز از یک دعوا در لسآنجلس شروع شده بود، میان خواهرزادهاش اورلاندو «بیبی لین» اندرسون (Orlando "Baby Lane" Anderson) و یکی از نزدیکان شوگ نایت (Suge Knight)، بنیانگذار شرکت ضبط دث رو رکوردز (Death Row Records). تلافیِ آن دعوا این بود که همراهان توپاک، همان شب، در یک مسابقهی بوکس در امجیام گرند (MGM Grand) لاسوگاس، به اندرسون حمله کردند. دیویس بعدها گفت شلیک به توپاک، پاسخ به همان حمله بود. معاون دادستان، بینو پالال (Binu Palal)، در مرافعهی پایانی گفت دیویس برای تلافیِ آن حمله «به شکار» توپاک و نایت رفته بود. ساعاتی بعد، توپاک و نایت، پشت یک چراغ قرمز، هدف گلوله قرار گرفتند؛ نایت زخمی شد اما جان سالم به در برد، توپاک شش روز بعد، در بیستوپنجسالگی، درگذشت.
دیویس آخرین بازماندهی چهار نفری است که دادستانها میگویند آن شب در کادیلاک نشسته بودند. بخشی از ماجرا را خودش، سالها پیش، علنی کرده بود: در خاطرات ۲۰۱۹اش، «Compton Street Legend» (افسانهی خیابان کامپتون)، و در چند مصاحبهی پیش از آن، گفته بود در ماشین بوده اما ماشه را خودش نکشیده. در سال ۲۰۲۳ هم، درست بهخاطر همین اعترافها، بازداشت شد. اما در بازجویی سال ۲۰۰۸، در قالب یک توافق مصونیت با پلیس، جملهای گفته بود که حالا بخشی از پروندهی دادگاه است: «پنجره رو پایین داد، بهشون زد.» و بعد: «اگه از سمت من رد میشدن، من بهشون میزدم.» دیویس فکر میکرد آن توافق برای همیشه از پاسخگویی دربارهی قتل توپاک معافش کرده؛ سالها بعد باطل شد، و دقیقاً همان جملهها علیه خودش به کار رفت.
پیش از صدور حکم، سکیوا شکور (Sekyiwa Shakur)، خواهر توپاک، روبهروی دادگاه ایستاد و گفت از دست دادن برادرش خانواده را «از نظر عاطفی فلج» کرده؛ از او بهعنوان کسی یاد کرد که «با زنها و بچهها مهربان بود، به هرکس که چیزی نداشت غذا میداد.» موپریم شکور (Mopreme Shakur)، برادر توپاک، هم جداگانه صحبت کرد: «پک فرصت نکرد بچهدار بشه. فرصت نکرد ببینه برادرزادهها و خواهرزادههاش بزرگ میشن… تنها چیزی که پک گرفت، حکم اعدام بود.»
همانجا، وسط همان آهنگ، به نظرم رسید حکم دادگاه دقیقاً همان چیزی را میبندد که سی سال باز مانده بود: اینکه چه کسی مسئول شلیک بود. اما چیز دیگری هست که هیچ دادگاهی حکمش را نمیدهد: اینکه توپاک که بود، و چه کسی، با چه ابزاری، دارد آن را روایت میکند.
فیلم زندگینامهای «All Eyez on Me» (همهی چشمها به من)، به کارگردانی بنی بوم (Benny Boom)، یکی از همین ابزارهاست؛ قاب رواییاش — گفتوگوی توپاک با یک روزنامهنگار در زندان — وامدار مصاحبهی واقعی کوین پاول (Kevin Powell) با توپاک در زندان رایکرز آیلند برای مجلهی Vibe بود. جادا پینکت اسمیت (Jada Pinkett Smith)، که هم در زندگی واقعی توپاک حضور داشت و هم در همین فیلم نقش داشت، در توییتر علناً نادرستیهای فیلم را گوشزد کرد.
کندریک لامار (Kendrick Lamar) ابزار دیگری انتخاب کرد: در آهنگ «Mortal Man» (انسان فانی) از ضبط یک مصاحبهی رادیویی سوئدی توپاک در سال ۱۹۹۴ استفاده کرد، و نام اولیهای که برای آلبوم «To Pimp a Butterfly» در نظر داشت، «Tu Pimp a Caterpillar» بود — بازی با حروف همان نام توپاک.
شاک جی (Shock G)، از گروه دیجیتال آندرگراند (Digital Underground)، در مستندی که سال ۲۰۰۲ دربارهی توپاک ساخته شد، میگفت وقتی مردم او را بزرگترین رپر همهی دورانها میخوانند، منظورشان فقط رپ کردنش نیست؛ منظورشان این است که حرفش از همه مهمتر بود و آدم بهتری بود. دنیل اسمیت (Danyel Smith)، در زندگینامهای که در سال ۱۹۹۸ از او نوشت، چیز دیگری دید: توپاک کسی بود که مردم را معذب میکرد، چون هیچوقت نمیخواست «بهتر» به نظر برسد.
این دو برداشت با هم نمیخوانند، و همین ناهمخوانی، برایم جالبتر از خود حکم دادگاه است. یک پروندهی قضایی خط پایان دارد؛ آدمی که جوان مرده و مدام دوباره روایت میشود، ندارد. فیلمساز، رپر، زندگینامهنویس، حتی خود دیویس وقتی میگفت «پنجره رو پایین داد، بهشون زد» — هرکدام، در قابی که به کارشان میآمد، تکهای از توپاک را نگه داشتند.
در یکی از ضبطهای آرشیویاش که در مستند «Tupac: Resurrection» (توپاک: رستاخیز) به کار رفته، خود توپاک گفته بود آدم را باید از روی کل کارهایش سنجید، از اول تا آخر. حکم دادگاه فقط یک تکه از آن «کل» را بست. بقیهاش دست همان کسانی است که، مثل من وسط یک شیفت کاری، هنوز به آهنگهایش گوش میدهند و هر بار توپاک را از نو میسازند.