کارناوال پنجاهسالگی یوتو
از یادداشتی روی تابلوی اعلانات یک مدرسه در دوبلین تا شانزدهمین آلبوم استودیویی؛ U2 حالا آلبوم Carnaval de Luz را منتشر کرده که میان گذشتهٔ پرافتخارش و میل به تجربههای تازه حرکت میکند.
در سپتامبر ۱۹۷۶، نوجوانی به نام لری مولن جونیور (Larry Mullen Jr.) یادداشتی روی تابلوی اعلانات مدرسهاش در دوبلین نصب کرد. نوشته بود که برای تشکیل یک گروه موسیقی به دنبال نوازنده میگردد. چند روز بعد تعدادی نوجوان در آشپزخانهٔ خانهٔ او جمع شدند. از میان آنها چهار نفر کنار هم ماندند: لری مولن، بونو (Bono)، دِ اِج (The Edge) و آدام کلیتون (Adam Clayton). بعید است آن روز کسی تصور میکرد این جمع کوچک روزی به یکی از مشهورترین گروههای راک جهان تبدیل شود. حالا پنجاه سال گذشته و همان چهار نفر شانزدهمین آلبوم استودیویی خود را منتشر کردهاند؛ اتفاقی که تا همین چند سال پیش چندان هم قطعی به نظر نمیرسید.
یوتو (U2) در این پنجاه سال راه درازی آمده است. از موسیقی پرانرژی سالهای جوانی و آلبوم War در ۱۹۸۳ تا موفقیت جهانی The Joshua Tree در ۱۹۸۷ با آهنگهایی مثل «With or Without You» و «I Still Haven't Found What I'm Looking For»، و بعد تغییر مسیر جسورانهاش در Achtung Baby در ۱۹۹۱. گروه در دهههای بعد هم بارها کوشید صدای تازهای پیدا کند، هرچند همیشه به اندازهٔ گذشته موفق نبود. آخرین آلبومش با آهنگهای کاملاً تازه، Songs of Experience، در سال ۲۰۱۷ منتشر شد و بعد از آن، یوتو بیشتر مشغول اجرای آثار قدیمی و بازخوانی گذشتهٔ خود بود. برای گروهی با چنین سابقهای، این خطر وجود دارد که روزی بهجای ساختن موسیقی تازه، فقط به یادآوری روزهای خوب گذشته بسنده کند.
Carnaval de Luz (کارناوال نور) که در ۱۳ نوامبر ۲۰۲۶ از سوی Island Records منتشر شد، نشان میدهد یوتو فعلاً چنین قصدی ندارد. این آلبوم دوازده قطعه دارد و در سالی منتشر شده که گروه پنجاهمین سال شکلگیریاش را جشن میگیرد. اوایل همین سال هم دو مجموعهٔ کوتاه به نامهای Days of Ash (روزهای خاکستر) و Easter Lily (سوسن عید پاک) منتشر کرده بود، اما Carnaval de Luz آلبوم اصلی این بازگشت است.
یکی از دلایل اهمیت این بازگشت، حضور دوبارهٔ لری مولن پشت درامز است. مولن سالها با آسیبدیدگی گردن و مشکلات ناشی از نوازندگی دستوپنجه نرم میکرد و سرانجام ناچار به جراحی شد. وضعیت جسمی او حتی باعث شد نتواند در کنسرتهای یوتو در لاسوگاس در سالهای ۲۰۲۳ و ۲۰۲۴ حضور داشته باشد. برای گروهی که نزدیک به پنجاه سال با ترکیب ثابت چهار نفره فعالیت کرده، غیبت یکی از اعضا مسئلهٔ کوچکی نیست. بهخصوص اگر آن عضو همان کسی باشد که روز اول همه را دور هم جمع کرده بود.
شنیدن دوبارهٔ صدای درام مولن در این آلبوم، با دانستن این ماجرا، حس متفاوتی دارد. «Street of Dreams» از نخستین آهنگهایی بود که گروه پس از جراحی او ضبط کرد. شاید اگر از ماجرای بیماری و بازگشتش خبر نداشتیم، این قطعه را فقط یکی دیگر از آهنگهای آشنای یوتو میشنیدیم. اما حالا میشود پشت آن، خوشحالی چهار دوستی را تصور کرد که پس از سالها دوباره کنار هم موسیقی میسازند. البته لازم نیست این داستان را بیش از اندازه احساساتی کنیم؛ خود آهنگ هم بهخوبی از پس انتقال این حس برمیآید.
آلبوم با «Go (Carnaval de Luz)» آغاز میشود؛ قطعهای کوتاه و پرانرژی با گیتارهای پرهیاهو و صداهای الکترونیکی که برایان اینو (Brian Eno)، همکار قدیمی گروه، نیز در ساخت آن نقش داشته است. این شروع شاید بهتنهایی از بهترین لحظههای آلبوم نباشد، اما شنونده را برای فضای شاد و پرجنبوجوشی آماده میکند که در بیشتر قطعات ادامه پیدا میکند. «La Reina» با گیتارهای پررنگ و ضرباهنگ پرتحرکش یادآور بعضی از آهنگهای دههٔ نود گروه است و «Silencio» با سرعت و شیطنتش به سالهای دورتر سر میزند.
در مقابل، آهنگهایی مثل «Glorify» و «Midnight Sunshine» ملایمتر و به موسیقی پاپ نزدیکترند. بهخصوص «Midnight Sunshine» که در میان قطعات پرهیاهوتر آلبوم، فرصتی برای آرام گرفتن به شنونده میدهد. یکی از ویژگیهای خوب Carnaval de Luz همین تغییر حالوهواست. آهنگها شبیه هم نیستند و گروه ظاهراً اصراری ندارد که همهٔ آنها را به قطعات بزرگ و مناسب کنسرتهای استادیومی تبدیل کند.
البته همهچیز هم به یک اندازه خوب از کار درنیامده است. بعضی آهنگها، مثل «Can't Stop Us Now»، بیش از حد یادآور یوتوی آشنا هستند و چیز چندان تازهای به آن اضافه نمیکنند. در بعضی ترانهها هم بونو همچنان همان خوانندهای است که میخواهد دربارهٔ عشق، ایمان، امید و مشکلات جهان حرفهای بزرگ بزند. گاهی این حرفها تأثیرگذارند و گاهی ممکن است کمی اغراقآمیز به نظر برسند. بااینحال، به نظرم این بار گروه بیش از آنکه نگران اثبات اهمیت خودش باشد، از دوباره موسیقی ساختن لذت میبرد.
نام آلبوم هم با همین روحیه جور درمیآید. کارناوال، در سنت مسیحی، جشن و شادی پیش از آغاز دورهٔ روزهداری و تأمل است. یوتو که در دو مجموعهٔ قبلیاش به سراغ موضوعهایی مثل جنگ، رنج و ایمان رفته بود، حالا میخواهد از روشنایی و سرزندگی حرف بزند؛ نه به این معنی که تاریکیهای جهان را نمیبیند، بلکه انگار تصمیم گرفته در برابرشان کمی بلندتر موسیقی بنوازد.
بونو این حالوهوا را در معرفی آلبوم با همان زبان پرشور و نمایشی همیشگیاش توضیح داده است:
«بیایید، بیایید، بیایید! جورابهای بنفشتان را بیاورید، دلشکستگیهایتان را، سادهدلی رمانتیکتان را. بگذارید در تالار آینهها شگفتزده شوید. گیتارهای بلند خواهد بود، بیس عمیق، چند ریتم سرخوشانه و بله، چند قطرهٔ اشک نقرهای هم سر خواهد زد! چون کمی دورتر، همین بیرون از کارناوال نورمان، انواع هیولاها هستند. همان تخیلی که خلاقیت ما را میسازد، میتواند هیولا هم بسازد. برای همین طبلها را بلندتر میزنیم، آتشی بزرگتر میافروزیم، قصههایمان را عجیبتر و بامزهتر میکنیم. ملودیها را شیرینتر و آهنگها را درخشانتر میکنیم، چون اگر دنیا در تاریکی است، ما نباید باشیم.»
این حرفها خیلی به بونو شبیه است؛ همان آدم پرحرف و آرمانخواهی که گاهی با جملههای بزرگش آدم را به وجد میآورد و گاهی هم ممکن است حوصلهاش را سر ببرد. اما این بار، در کنار موسیقی آلبوم، میشود منظورش را بهتر فهمید. «The Greatest Show on Earth» نمونهٔ خوبی است. آهنگی که هم شکوه آشنای یوتو را دارد و هم به نظر میرسد دربارهٔ خود گروه و سالهایی باشد که پشت سر گذاشتهاند. بونو دربارهٔ این قطعه گفته است: «یک دلیل برای ماندن در این گروه.» شاید این جمله از همهٔ آن حرفهای پرشور دربارهٔ کارناوال و روشنایی مهمتر باشد. بعد از پنجاه سال، هنوز دلیلی برای با هم ماندن پیدا میکنند.
اما آلبوم در پایان مسیر دیگری میرود. «Torn» با حضور دالی پارتون (Dolly Parton)، خوانندهٔ مشهور موسیقی کانتری آمریکا، قطعهٔ پایانی Carnaval de Luz است. پارتون بخش آواز خود را چند ماه پیش از درگذشتش در اوت ۲۰۲۶ ضبط کرده بود و این آهنگ آخرین اجرای آوازی ضبطشدهٔ او شد.
«Torn» دربارهٔ ازهمگسیختگی یک خانواده است؛ دربارهٔ اختلافهایی که آدمهای نزدیک را از هم دور میکند و مادری که شاهد این جداییهاست. صدای پارتون در کنار بونو و همراهی آرام گیتار دنیل لنوا (Daniel Lanois) فضایی میسازد که با بیشتر قطعات آلبوم تفاوت دارد. اینجا دیگر خبری از آن همه شور و هیاهو نیست. دو خواننده دربارهٔ زخمی میخوانند که راه آسانی برای خوب شدنش وجود ندارد.
شنیدن صدای کسی که میدانیم دیگر زنده نیست، تجربهٔ عجیبی است. بهخصوص وقتی آخرین صدای ضبطشدهاش را میشنویم و میدانیم خود او هرگز انتشار این آهنگ را ندیده است. برای من، «Torn» از همین جهت شنیدنیترین قطعهٔ آلبوم است. البته اگر ماجرای درگذشت پارتون را کنار بگذاریم، شاید این آهنگ بهاندازهٔ بعضی قطعات دیگر آلبوم چشمگیر نباشد. اما بهسختی میشود موقع شنیدنش به آن ماجرا فکر نکرد. وقتی پارتون از رنج یک مادر در خانوادهای ازهمگسیخته میخواند، صدایش معنایی پیدا میکند که توضیح دادنش چندان آسان نیست.
این اولین بار نیست که یوتو یک آلبوم را با صدای یکی از خوانندگان بزرگ موسیقی آمریکا به پایان میرساند. در سال ۱۹۹۳، جانی کش (Johnny Cash) قطعهٔ «The Wanderer» را برای آلبوم Zooropa خوانده بود. حالا بیش از سی سال بعد، دالی پارتون در پایان آلبوم تازه حضور دارد. انتخاب جالبی است، بهخصوص برای گروهی که در این سالها بارها دربارهٔ ایمان، جنگ، خانواده و امید خوانده است.
شاید بتوان گفت پایان اندوهگین «Torn» با فضای شاد و سرزندهٔ بقیهٔ آلبوم جور نیست. اما من این تفاوت را دوست دارم. بعد از آن همه گیتار بلند و حرف زدن از روشنایی، آلبوم با صدایی آرامتر تمام میشود؛ صدایی که دیگر قرار نیست چیزی به کارنامهٔ صاحبش اضافه شود. انگار کارناوال هم برای لحظهای ساکت میشود.
Carnaval de Luz احتمالاً در کنار آلبومهایی مثل The Joshua Tree یا Achtung Baby قرار نخواهد گرفت. آن آثار در زمان خودشان اتفاقهای مهمتری بودند و آهنگهایی داشتند که برای چند نسل خاطره ساختند. آلبوم تازه هم در همهٔ لحظههایش موفق نیست. بااینحال، شنیدنش لذتبخش است، بهخصوص برای کسانی که سالهاست موسیقی این چهار نفر را دنبال میکنند و دیگر انتظار ندارند هر بار شاهکار تازهای از آنها بشنوند.
پنجاه سال از آن یادداشت روی تابلوی اعلانات مدرسه گذشته است. لری مولن پس از یک جراحی سخت دوباره پشت درام نشسته، بونو هنوز با همان شور همیشگی از امید و روشنایی حرف میزند و چهار دوست قدیمی بار دیگر آلبومی ساختهاند. شاید مهمترین نکته دربارهٔ Carnaval de Luz همین باشد: یوتو میتوانست به اجرای آهنگهای قدیمی و مرور خاطراتش ادامه دهد، اما ترجیح داده دوباره چیزی بسازد. نتیجه بینقص نیست، ولی شنیدن صدای این چهار نفر کنار هم، بعد از پنجاه سال، هنوز اتفاق خوشایندی است.