خطی از هارمونیکا که به یک زیرزمین در گرینویچ ویلج میرسد
وقتی رامین توکلی خط هارمونیکای «در باد میپیچد» (Blowin' in the Wind) را در ایستگاه مترو برلین میزند، به شبی در سال ۱۹۶۲ برمیگردد که این آهنگ هنوز حتی ضبط نشده بود.
هر بار که در ایستگاه مترو برلین هارمونیکا را بالا میآورم و همان چند نت سادهی «در باد میپیچد» (Blowin' in the Wind) را میزنم، یک نفر از میان رهگذرها میایستد. بعضیها اسمش را میدانند، بعضیها نه؛ همه اما همان نتها را از جایی به خاطر دارند. این هارمونیکا را از وقتی به برلین آمدم یاد گرفتم، و این آهنگ از همان اوایل یکی از اولینهایی بود که با آن تمرین کردم. بعدتر، دنبال کردن داستان خود آهنگ هم برایم جذاب شد.
سندهای آن روزها زیادند — خاطرههای دستاول کسانی که آنجا بودند، سالها بعد در گزارشهایی ثبت شدهاند — و با آنها میشود صحنه را بازسازی کرد. پس بگذارید همین کار را بکنم.
شب ۱۶ آوریل ۱۹۶۲. باب دیلن (Bob Dylan)، که آن موقع بیش از یک سال بود دور و بر خیابان مکدوگال (McDougal Street) در گرینویچ ویلج (Greenwich Village) زندگی میکرد، میرود روی صحنهی گردز فوک سیتی (Gerde's Folk City) و آهنگ تازهای میزند. هپی تراوم (Happy Traum) و باب کوهن (Bob Cohen)، از اعضای گروه فولکِ نیو ورلد سینگرز (The New World Singers) که همان سال در گرینویچ ویلج مینواختند، او را به صحنه دعوت کرده بودند؛ کاری که معمولا انجام میدادند. تراوم بعدها دیلن آن دوران را اینطور به خاطر آورد: ناصاف و خام، با افسانهای که دور خودش ساخته. هیچکس نمیدانست از کجا آمده؛ سوار قطار باری یا با اتوبوس از جنوب غربی پیداش شده بود؛ همین کافی بود تا برای یک جوان نوزدهبیستساله در آن حلقه، چهرهای تمامعیار بهنظر بیاید.
خودِ آهنگ هم ریشهاش را از همان حلقه گرفته بود. یک شب در گردز فوک سیتی، دیلن نیو ورلد سینگرز را شنید که یک آهنگ آزادی قدیمی، از دوران جنگ داخلی آمریکا، اجرا میکردند. باب کوهن بعدها گفت: «خیلی نمایشی بود، آهنگی زیبا و رسا. دیلن آن را شنید، و چند روز بعد صدایمان کرد. هر وقت آهنگ تازهای داشت صدایمان میکرد به زیرزمین گردز تا بشنویم. آن شب نوشته بود: 'یک مرد چقدر راه باید برود پیش از آنکه بشود مرد صدایش کرد؟' و ریشهی آن ملودی، مطمئنم، از همان «No More Auction Block» بود. دیلن بعدها گفت آهنگ را در کافهای روبهروی گسلایت (Gaslight) نوشت و فقط ده دقیقه طول کشید. نیو ورلد سینگرز هم اولین گروهی بودند که آن را ضبط کردند.
از آن زیرزمین تا جایی که آهنگ امروز شناخته میشود، راه درازی بود. دیلن، که پیشتر جان هاموند (John Hammond) از کلمبیا ریکوردز (Columbia Records) کشفش کرده و قراردادش را بسته بود، تا آن موقع فقط یک آلبوم بیرون داده بود — با یک ترانهی خودش در آن، «Song to Woody» — و همان آلبوم فقط چند هزار نسخه فروخته بود. اما وقتی مدیر برنامههایش، آلبرت گراسمن (Albert Grossman)، نسخهی دمویی از آهنگ تازه را به گروه دیگری که مدیریتش میکرد داد — پیتر، پل و مری (Peter, Paul & Mary) — مسیر عوض شد. خودِ دیلن هم بهار ۱۹۶۳ آن را در یک تجمع ثبتنام رأیدهندگان در گرینوود، میسیسیپی خواند. چند ماه بعد، در اوت ۱۹۶۳، پیتر، پل و مری همین آهنگ را روی پلههای یادبود لینکلن (Lincoln Memorial) اجرا کردند، فقط چند ساعت پیش از آنکه مارتین لوتر کینگ (Martin Luther King) سخنرانی «من رؤیایی دارم» را بدهد.
دربارهی اینکه نسخهی ضبطشدهی خود دیلن دقیقاً کِی روی قفسهها آمد، گزارشها یکدست نیستند — یکی می ۱۹۶۳ را میگوید، یکی دیگر اوت همان سال؛ من نمیخواهم بینشان یکی را انتخاب کنم. اما نسخهی پیتر، پل و مری همان تابستان به سریعترین تکآهنگ پرفروش در تاریخ لیبل وارنر برادرز (Warner Brothers) تبدیل شد، درست همانموقعی که رادیوهای پاپ پر بود از چیزهایی مثل «Candy Girl» از فور سیزنز (The Four Seasons). بعدتر همین آهنگ، بیش از هر آهنگ دیگر دیلن، توسط نوازندههای دیگر دوباره خوانده شد — از دوک الینگتون (Duke Ellington) تا استیوی واندر (Stevie Wonder).
خودِ دیلن هیچوقت علاقهای نداشت بگوید این آهنگ دربارهی چیست. به مجلهی Sing Out! در سال ۱۹۶۲ گفت: «زیاد چیزی نمیتوانم دربارهاش بگویم، جز اینکه جواب در باد است. نه کتابیست، نه فیلمی، نه برنامهی تلویزیونی یا جلسهی بحث، رفیق. توی باد است.» پیتر یارو (Peter Yarrow)، یکی از همان سه نفری که آهنگ را به یادبود لینکلن بردند، بعدها گفت در آن میشود هم حسرت شنید، هم امید، هم غم، و هم اعلام مصمم پیروزی؛ و به نظرش دیلن اینطور خواسته بود که هیچوقت یک تفسیر مشخص برایش گذاشه نشود. من فکر میکنم همین است که یک آهنگ را از خیابان دور نمیکند — وقتی ترانهای آنقدر باز بماند که هرکس بتواند چیزی از خودش در آن بگذارد، همانجایی میماند که من هم هارمونیکا میزنم: دست کسی که عبور میکند.
حتی یک شایعهی عجیب هم دور آهنگ چرخید: در نوامبر ۱۹۶۲، دانشآموز دبیرستانیای در نیوجرسی به نام لوره وایت (Lorre Wyatt) آن را برای مدرسهاش اجرا کرد و گفت خودش نوشتهاست؛ روزنامهی مدرسه هم همین را چاپ کرد، و یک سال بعد نیوزویک (Newsweek) همان شایعه را در گزارشی دربارهی دیلن تکرار کرد. دیلن گفت خودش نوشته، وایت ادعای نویسندگی را رد کرد، و چند دانشآموز دیگر هم گفتند آهنگ را پیش از دیلن از زبان وایت شنیدهاند.
دیلن خودش، بعد از مدتی، از این آهنگ خسته شد؛ از اوایل ۱۹۶۴ نزدیک به ده سال آن را از برنامهی زندهاش بیرون گذاشت. تنها استثنا در اوت ۱۹۷۱ بود، در کنسرت بنگلادش. طبق روایتی که نقل میشود، جورج هریسون (George Harrison) از او پرسید قرار است «در باد میپیچد» را بزند یا نه؛ دیلن جواب داد: «میخواهی 'I Wanna Hold Your Hand' را بزنم؟» ولی در نهایت راضی شد و همان شب نواخت. تا سال ۲۰۱۲، یعنی پنجاه سال بعد از آن شب در گردز فوک سیتی، دیلن این آهنگ را بیش از هزار بار روی صحنه خوانده بود؛ ده روز بعد از آن پنجاهمین سالگرد، باراک اوباما (Barack Obama) نشان آزادی ریاستجمهوری را به او داد.
من هیچوقت نه یک زیرزمین در نیویورک را دیدهام، نه آن کافهی روبهروی گسلایت را. فقط میدانم وقتی هارمونیکا را بالا میآورم، همان چند نت ساده هنوز همان کاری را میکند که شصت سال پیش، در یک زیرزمین، کرد: یک نفر را از از راهش میایستاند.